Limanlar için yük faktörü ve eşzamanlılık faktörü: altyapı verisi olmadan kapasite kullanımının ölçülmesi, rastgele varış sınaması ve Türkiye liman sisteminde havuzlama potansiyeli, 2019–2025
Load factor and coincidence factor for ports: measuring capacity utilisation without infrastructure data, a random-arrival test and the pooling potential of Türkiye's port system, 2019–2025
Bu makale dergiye gönderim öncesinde hazırlık aşamasındadır. Dergi adı ve tam metin kabulden sonra eklenecektir.
Özet
Liman verimliliği çalışmaları rıhtım uzunluğu, vinç sayısı ve alan gibi altyapı girdilerine dayanır; bu veriler çoğu ülkede açık ve karşılaştırılabilir biçimde bulunmaz. Bu çalışma, elektrik güç sistemlerinde yerleşik iki kavramı, yük faktörünü ve eşzamanlılık faktörünü limanlara taşır ve yalnızca gemi izleme verisinden türetilmiş günlük elleçleme kestirimleriyle hesaplar. Yük faktörünün ne kadarının ölçekten kaynaklandığını ayırmak için kısıtsız rastgele gemi varışına dayalı bir karşılaştırma modeli kurulmuştur. Yöntem Türkiye'nin 38 limanına ve on yedi Akdeniz–Karadeniz ülkesinin limanlarına 2019–2025 için uygulanmıştır. Liman yük faktöründeki farklılığın %77'si rastgele varış modeliyle açıklanır; büyük limanların yüksek yük faktörü büyük ölçüde gemi sayısının istatistiksel sonucudur. Liman-yıl gözlemlerinin %82'sinde gözlenen elleçleme rastgele varışın öngördüğünden daha dalgalıdır ve haftalık ölçekte kapasite tavanına ilişkin bir iz yoktur. Türkiye limanlarının yük faktörü, ölçek denetlendiğinde karşılaştırma limanlarından farklı değildir. Liman tepeleri birbirinden bağımsızdır: eşzamanlılık faktörü 0,72'dir ve bağımsızlık altında beklenen değere eşittir; liman tepelerinin toplamı sistemin eşzamanlı tepesinden %28 fazladır. 6 Şubat 2023 depreminden sonra İskenderun'un elleçlemesi dört hafta boyunca deprem öncesinin %20'sine inmiş ve 2025'te hâlâ %73'ü düzeyindedir; komşu limanlarda ölçülebilir bir yük kayması görülmemiştir. Bulgular, liman planlamasında tek tek limanların kapasitesinden çok sistemin havuzlama ve ikame yeteneğinin belirleyici olduğunu gösterir.
Anahtar kelimeler
Liman kapasite kullanımı; Yük faktörü; Eşzamanlılık faktörü; Gemi varış süreci; AIS verisi; Liman dayanıklılığı; Türkiye
EN: Port capacity utilisation; Load factor; Coincidence factor; Ship arrival process; AIS data; Port resilience; Türkiye
Açık kod ve veri
Kod yükleniyor…