Mercan resiflerinde ısı stresi ne sıklıkla geri dönüyor? 214 resif bölgesinde ağartma düzeyindeki olayların dönüş aralıkları ve daralan toparlanma penceresi, 1986–2025
How often does heat stress return on coral reefs? Return intervals of bleaching-level events and the narrowing recovery window in 214 reef regions, 1986–2025
Bu makale dergiye gönderim öncesinde hazırlık aşamasındadır. Dergi adı ve tam metin kabulden sonra eklenecektir.
Özet
Mercan resiflerinin kitlesel ağartma olaylarından sonra toparlanabilmesi, iki olay arasında geçen süreye bağlıdır. Bu çalışma, ısı stresinin yinelenmesini bir olay geçmişi sorunu olarak ele alır. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi'nin Mercan Resifi İzleme programının 214 bölgesel sanal istasyonuna ait günlük ısınma derece haftası (DHW) serileri kullanılarak 1986–2025 arasındaki 8.560 istasyon-yıl incelenmiştir. Ağartma düzeyindeki (DHW ≥ 4 °C-hafta) ve şiddetli (DHW ≥ 8 °C-hafta) olayların yıllık yaygınlığı, olaylar arasındaki süre ve stressiz geçen toparlanma pencereleri Kaplan–Meier yöntemiyle; olay olasılığındaki eğilim ise lojistik modellerle kestirilmiştir. Ağartma düzeyinde ısı stresi yaşayan istasyonların yıllık payı 1986–1995 döneminde %15 iken 2016–2025 döneminde %60 olmuş; şiddetli stresin payı %3,6 düzeyinden %37 düzeyine çıkmıştır. Şiddetli bir olaydan sonraki olaya kadar geçen ortanca süre, 1986–1999 arasında başlayan aralıklarda 7 yıl iken 2010–2019 arasında başlayanlarda 2 yıla inmiştir. 2016–2024 döneminde şiddetli stres yaşayan bir istasyonun ertesi yıl yeniden şiddetli stres yaşama olasılığı %49 olmuştur. 2023–2025 arasında istasyonların %91 kadarı en az bir kez şiddetli stres yaşamış, %66 kadarı kayıttaki en yüksek değerine bu üç yılda ulaşmıştır. Günlük sıcak nokta serilerinden yeniden kurulan DHW ile yapılan duyarlılık analizi, olay sıklığını 1986–1995 düzeyinde tutmak için ısıl toleransın on yılda 0,16–0,20 °C artması gerektiğini göstermektedir. Bu oran, alan çalışmalarında bildirilen tolerans artışının yaklaşık iki katıdır. Bulgular, ısı stresinin sıklığı açısından toparlanma penceresinin resif bölgelerinin büyük bölümünde kapanmakta olduğunu göstermektedir.
Anahtar kelimeler
Mercan ağartması; Isınma derece haftası; Dönüş aralığı; Sağkalım analizi; Toparlanma penceresi; Isıl tolerans; Deniz sıcak dalgaları
EN: Coral bleaching; Degree heating week; Return interval; Survival analysis; Recovery window; Thermal tolerance; Marine heatwaves
Açık kod ve veri
Kod yükleniyor…