Tür çeşitliliği ulusal deniz avını istikrarlı kılıyor mu? 168 ülkede portföy etkisi, türler arası eş zamanlılık ve av değişkenliği, 1950–2024
Does species diversity stabilise national marine catches? Portfolio effect, synchrony among taxa and catch variability in 168 countries, 1950–2024
Bu makale dergiye gönderim öncesinde hazırlık aşamasındadır. Dergi adı ve tam metin kabulden sonra eklenecektir.
Özet
Deniz avının yıldan yıla değişkenliği, balıkçılığa bağımlı ülkelerde gıda güvencesini ve geçimi doğrudan etkiler. Birden çok türe dayanan bir avın tek türe dayanan bir avdan daha istikrarlı olacağı beklentisi yaygındır, ancak bu portföy etkisinin ulusal ölçekteki büyüklüğü ve kaynağı sistematik olarak ölçülmemiştir. Bu çalışma, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nün küresel av veri tabanını kullanarak 168 ülkenin deniz avını 1950–2024 arasında yirmi beş yıllık üç dönemde inceler (403 ülke-dönem). Toplam avın değişkenliği, taksonların ağırlıklı ortalama değişkenliği ile taksonlar arası eş zamanlılığın çarpımına ayrıştırılmış; ortalama–varyans ölçeklenmesini dikkate alan ikinci bir portföy ölçüsü hesaplanmış ve değişkenliğin belirleyicileri regresyonla incelenmiştir. Ortanca ülkede toplam avın değişkenliği, taksonların ağırlıklı ortalama değişkenliğinden %61 daha düşüktür. Bu etkinin kaynağı türlerin birbirini dengelemesi değildir: taksonlar arası ortalama korelasyonun ortancası 0,003 olup sıfırdan ayırt edilemez; portföy etkisi, bağımsız dalgalanan taksonların istatistiksel ortalamasından doğar. Etkin takson sayısının iki katına çıkması eş zamanlılığı %24 azaltır, ancak küçük taksonların göreli değişkenliği daha yüksek olduğundan ağırlıklı değişkenliği %13 artırır; net etki toplam değişkenlikte %13 azalmadır. Av büyüklüğünün etkisi daha güçlüdür: on kat büyük bir av %29 daha az değişkendir. Küçük pelajik balıkların payı değişkenliği artırır; tek bir tür, Perulu hamsi, dünya toplam avındaki yıllık değişim varyansının yaklaşık %71 kadarından sorumludur. Aynı ülkeler izlendiğinde portföy etkisi 1950–1974 döneminden 2000–2024 dönemine %57 düzeyinden %69 düzeyine çıkmış, toplam avın değişkenliği azalmıştır. Bulgular, çeşitlendirmenin istikrar sağladığını, ancak etkisinin sınırlı olduğunu ve belirleyici etkenlerin avın ölçeği ile bileşimi olduğunu göstermektedir.
Anahtar kelimeler
Portföy etkisi; Av değişkenliği; Tür çeşitliliği; Eş zamanlılık; Taylor yasası; Küçük pelajik balıklar; Gıda güvencesi
EN: Portfolio effect; Catch variability; Species diversity; Synchrony; Taylor's law; Small pelagic fish; Food security
Açık kod ve veri
Kod yükleniyor…