Bir tropikal siklon bir limana kaç güne mal olur? 2.065 limanın 1980–2025 fırtına maruziyeti ve 1.321 liman-fırtına karşılaşmasında günlük uğrak kaybı
How many days does a tropical cyclone cost a port? Storm exposure of 2,065 ports over 1980–2025 and the loss of daily port calls in 1,321 port–storm encounters
Bu makale dergiye gönderim öncesinde hazırlık aşamasındadır. Dergi adı ve tam metin kabulden sonra eklenecektir.
Özet
Limanların tropikal siklon riski çoğunlukla büyük hasar olaylarından ve modellenmiş tehlike haritalarından bilinir; fırtınanın limanın yakınından geçtiği sıradan bir karşılaşmanın ne kadar faaliyet kaybına yol açtığı ise küresel ölçekte ölçülmemiştir. Bu çalışmada 1980–2025 dönemi için uluslararası en iyi iz arşivindeki fırtına izleri saatlik çözünürlüğe indirgenmiş ve 2.065 limanla eşleştirilmiştir. Fırtına gücündeki bir sistemin limana 100 km'den fazla yaklaştığı 13.061 karşılaşma belirlenmiştir; limanların %44 kadarı ve yük hacminin %55 kadarı kırk altı yılda en az bir kez etkilenmiştir. Yük hacmiyle ağırlıklandırılmış maruziyet (on yılda 1,89 karşılaşma) liman ortalamasının (1,37) üzerindedir. Karşılaşma sayısında, kasırga gücündeki karşılaşmalarda ve karşılaşmaların ortalama enleminde istatistiksel olarak anlamlı bir eğilim bulunmamıştır. Uydu tabanlı günlük liman uğrak verileriyle 2019–2026 arasındaki 1.321 karşılaşma için kurulan olay çalışması, en yakın geçiş gününde uğrakların olağan düzeyin %28 düzeyine indiğini, kasırga gücündeki fırtınalarda %9 düzeyine indiğini göstermektedir. Faaliyet iki gün içinde olağan düzeye döner; ilk dört gündeki kaybın yaklaşık üçte biri izleyen beş günde telafi edilir. On yedi günlük pencerede net kayıp ortalama 0,85 liman-günüdür (%95 güven aralığı 0,57–1,15); tropikal fırtınalarda 0,66, kasırgalarda 1,16, majör kasırgalarda 2,03 gündür. Kayıp dağılımı çarpıktır: olayların %10 kadarı beş günden fazla kayba yol açar ve toplam kaybın %42 kadarını oluşturur. Maruziyet ile olay başına kayıp birleştirildiğinde beklenen yıllık kayıp ortalama limanda 0,13, yük ağırlıklı olarak 0,17 gündür; yalnızca 24 limanda yılda bir günü aşar. Bulgular, liman riskinin sık ve kısa kesintilerden çok seyrek ve ağır olaylarda yoğunlaştığını göstermektedir.
Anahtar kelimeler
tropikal siklon; liman kesintisi; olay çalışması; liman uğrakları; iklim riski; dayanıklılık
EN: Tropical cyclone; Port disruption; Event study; Port calls; Climate risk; Resilience
Açık kod ve veri
Kod yükleniyor…