Küresel su ürünleri ticaretinde ihracatçı çöküşlerinden sonra kaybedilen arzın yerine konması
Replacement of lost supply after exporter collapses in the global seafood trade
Bu makale dergiye gönderim öncesinde hazırlık aşamasındadır. Dergi adı ve tam metin kabulden sonra eklenecektir.
Özet
Su ürünleri en yoğun ticareti yapılan gıdalar arasındadır ve ithalata bağımlılık çoğu kez yurt dışındaki üretim aksamalarına karşı bir kırılganlık kaynağı olarak tanımlanır. Bu tür aksamalarda kaybedilen arzın ne kadarının ithalatçılar tarafından fiilen yerine konduğu ise ticaretin bütünü için ölçülmemiştir. Bu çalışmada 1995–2023 arasında 105 su ürününün ikili ticaret verisi kullanılarak, bir ihracatçının bir üründeki sevkiyatının en az yarı yarıya düştüğü 4.811 olay belirlenmiş ve 116.512 ithalatçı–ürün pazarı beş yıla kadar izlenmiştir. Yerine koyma, çöken ihracatçının pazarın ne kadarını sağladığına keskin biçimde bağlıdır. Çöken ihracatçının şok öncesi ithalatın %25–50'sini sağladığı pazarlarda kaybedilen miktarın %84'ü bir yıl içinde başka kaynaklardan karşılanmış ve toplam ithalat taban düzeyine dönmüştür. Bu payın %50–75 olduğu pazarlarda yerine koyma oranı %37, %75'in üzerinde olduğu pazarlarda %10'dur; bu pazarlarda ithalat üç yıl sonra hâlâ taban düzeyinin %28 ve %60 altındadır ve birim değerler %31'e kadar yükselmiştir. Yerine koyma, yeni tedarikçilerden değil, pazarda zaten bulunan tedarikçilerden gelmiştir; kaybedilen pay hesaba katıldığında alternatif tedarikçi sayısının etkisi yoktur. Bütün ithalatçı–ürün pazarlarının yarısından fazlası arzının en az %50'sini tek bir ihracatçıdan almaktadır. Sonuçlar, asıl önemli olan maruziyetin en büyük tedarikçinin payı olduğuna ve bu maruziyetin yaygın olduğuna işaret etmektedir.
Anahtar kelimeler
su ürünleri ticareti; arz şokları; ithalat bağımlılığı; çeşitlendirme; ticaret dayanıklılığı; BACI
EN: Seafood trade; Supply shocks; Import dependence; Diversification; Trade resilience; BACI
Açık kod ve veri
Kod yükleniyor…