İyimser, kötümser ve stokastik: Ortak bir ağırlık politopu üzerinde ulusal enerji dönüşümü performansının sağlam sıralaması
Optimistic, pessimistic and stochastic: Robust ranking of national energy-transition performance over a common weight polytope
Bu makale yeniden gönderim öncesinde gözden geçirilmektedir. Dergi adı ve tam metin kabulden sonra eklenecektir.
Özet
Ulusal enerji dönüşümü performansına ilişkin bileşik endeksler yatırımcılara ve politika yapıcılara yol gösterir; ancak sıralamaları tartışmaya açık ağırlıklara bağlıdır. Bu makale 84 ülkeyi, eksiksiz veriye sahip en son yıl olan 2025 için yedi ölçüt üzerinden değerlendiriyor: kişi başına karbondioksit emisyonları, bunların 2015'ten bu yana değişimi, çıktı birimi başına emisyonlar, elektriğin karbon yoğunluğu, rüzgâr ve güneş enerjisinin payı, bu payın 2015'ten bu yana değişimi ve efektif karbon vergisi oranı. Tüm analizler, her ölçütün ağırlığın %5 ile %35'i arasında pay aldığı tek bir ortak ağırlık politopunu kullanıyor. Bu politop üzerinde iyimser ve kötümser 'şüphenin yararı' (benefit-of-the-doubt) skorları doğrusal programlamayla, tam sıra dağılımı ise 100.000 hit-and-run ağırlık vektörüyle stokastik çok ölçütlü kabul edilebilirlik analiziyle hesaplanıyor. Altı ülke kabul edilebilir ağırlıkların %95'inde ilk onda, altı ülke de son onda yer alıyor; ancak ortalama bir ülke politop boyunca 26 sıra değiştiriyor. Doğrusal meta-ağırlıklı bütünsel kabul edilebilirlik endeksinin beklenen sıranın afin bir fonksiyonu olduğu gösteriliyor; veride bu endeks eşit ağırlıklı sıralamayı yeniden üretirken iyimser skorlar dağılımın ortasını yeniden sıralıyor. 33. ile 68. sıra arasında yer alan Türkiye için ton başına 70 ABD dolarlık bir karbon fiyatı beklenen sırayı 48'den 25'e yükseltirken, rüzgâr ve güneş payında on yüzde puanlık bir artış 38'e yükseltiyor; her ikisi ve %25 daha temiz bir elektrik karmasıyla Türkiye, kabul edilebilir ağırlıkların %83'ünde üst çeyrekte yer alıyor. Tekil sıralar yerine sıra aralıkları ve kabul edilebilirlikler, kıyaslama için savunulabilir bir temel sunuyor.
Anahtar kelimeler
EN: Multiple criteria analysis; Stochastic multicriteria acceptability analysis; Benefit of the doubt; Composite indicators; Energy transition; Hit-and-run sampling; Robustness
Açık kod ve veri
Kod yükleniyor…